“श्री पांडुरंग स्तोत्र” एक अत्यंत भावपूर्ण और भक्ति से परिपूर्ण स्तोत्र है जो भगवान श्री पांडुरंग विट्ठल की स्तुति में रचा गया है। इसे प्रसिद्ध संत दासगणु महाराज ने रचा था, जो संत तुकाराम, नामदेव, ज्ञानेश्वर, एकनाथ आदि महान संतों की परंपरा से प्रभावित थे। यह स्तोत्र भगवान श्री पांडुरंग की महिमा, उनके विभिन्न अवतारों, भक्तों के प्रति करुणा, और उनके चमत्कारों को गान करता है।
भगवान पांडुरंग जिन्हें श्रीविष्णु का स्वरूप माना जाता है, महाराष्ट्र के पंढरपुर में विराजमान हैं। वे भक्त पुंडलिक के प्रेम से प्रभावित होकर उसी स्थान पर “विट्ठल” नाम से प्रतिष्ठित हुए।
इस स्तोत्र की विशेषता यह है कि इसमें केवल स्तुति नहीं, बल्कि भक्त के हृदय की पुकार, आत्मसमर्पण और करुणा की मांग भी छिपी हुई है। श्लोकों के माध्यम से भगवान के दशावतार, उनकी लीलाएँ, उनके विख्यात भक्तों जैसे – तुकाराम, नामदेव, जनाबाई, संत सावता माली, संत नरसी मेहता, मीराबाई आदि के साथ उनके दिव्य संबंधों का वर्णन मिलता है।
Shri Pandurang Stotra
श्री पांडुरंग स्तोत्र
।। श्री गणेशाय नमः ।।
।। श्री सरस्वत्यै.नमः ।।
।। श्री पांडुरंगाय नमः ।।
ॐ नमोजी उदारा । ॐ नमोजी मयुरेश्वरा । महामंगला अघमलहरा ।
सर्वांगसुंदरा गणपती । अंगी सिंदुराचे भूषण । भाली शोभो मृगलांछन ।
दोंदिलतनच गजवदन । दुर्वा़कुर मस्तकी । तु ऋदिसिद्धिचा नायक ।
मंगलदाता विनायक । तु अर्पेणेचा बालक । मंगल माझे करावे ।
हे सर्वांग सुंदरे सरस्वती । तु श्वतवसना आद्य ज्योती ।
मम जिव्हाग्री करुन वसती । स्तोत्र वदवी अमोघ ।
तुझ्या कृपेचा महिमान । आगळे आहे सर्वाहुन ।
मुकाही वदे वेदांत ग्रहण । पंगु लंघी पर्वता ।।
ऐशी तुझी गाजते कीर्ती । प्रचिती दावी.मजप्रती ।
हे कविजनांचे ध्येयमुर्ती । अंत माझा पाहु नको ।।
आता वंदन सद्गगुरुराया । श्रीरामदास सदया ।
लेकरावरी करून दया । कोडकौतुक पुरवा हे ।।
आता वंदु सिद्ध महंत । जे क्षमा शांतिचे कोश सत्य ।
जे कबीर अवतार साक्षात । साईबाबा शिर्डिचे ।।
ज्यांचे घेता दर्शन। पापा ताप पळेल दैन्य ।
ते नरदेहधारी भगवान । पगवतो मशी सर्वदा ।
आता वंदु सज्जना तैसच । श्री गुरू वामना ।
मातापितरा विद्वज्जना । तैसच अवघ्या भाविकांसी ।।
हे चंद्रभातटविहारा । हे सच्चिदानंदा सर्वेश्वरा ।
हे चराचरव्यापका उदारा । सर्वाद्या विश्वपती ।।
हे केशवा केशीमर्दना। हे माधवा मधुसुदना ।
हे भक्तमानसरंजना । पांडुरंगा रुक्मिणीपती ।।
तु मत्स्य कच्छ वराह नरहरी । वामन परशुराम अवतारी
कृष्ण बैद्ध कलंकी या परी । नाना रूप धरीलीस
जैसे जैसे भेटती भक्त । तैसा तु नटसी अनंत ।
वेदाही श लागला अंत । तुझा बापा नारायणा ।।
मत्स्य होऊन शंखासुरा । त्वा मर्दिले रमावरा ।
दंतावरी धरिली धरा । वराह अवतारी पांडुरंगे ।।
निजभक्तरक्षण्यासाठी । स्तंभी प्रगटाला जगजेठी ।।
हिरण्यकश्यपु उठाउठी । वधिला उदर विदारून ।
वामन होऊन बळीस । त्वा घातिले पाताळासी ।।
अभिमान होता क्षत्रयिसी । निवटिला भार्गव रुपे तो
दशीग्रीव लंकानाथ । कुंभकर्णादि इंद्रजीत ।
दवरथाचा होवुन सुत । सुवेळाचली मर्दियेले ।।
कंस शिशुपाल वक्रदंता । त्वा वधिले कृष्णनाथा ।
बौध्द होवुनिया आता । बसलास येथे भिमातटी ।
करावया पतितोध्दार । हा त्वदीय अवतार साचार ।
पुंडलिके विटेवर । उभे केले तुज लागी ।।
जगदारंभापासुन । भक्त तुझे गाती गुण ।
तू भक्तवत्सल परिपूर्ण । ब्रीद गाजते पांडुऱगा ।
प्रल्हाद कयाधुसुता । पर्वातावरुन लोटिता ।
त्या ठायी संयरक्षिता । तुच झालासि दीनबंधु ।।
सुधन्वा भक्त निर्वाण । तप्त तैली टाकता जाण ।
केलेस त्याचे संरक्षण । महिमा वानु कोठवरी ।।
शबरी भक्तणी प्रेमळ । तिने उष्टे बदरीफळ ।
अर्पण केले सोज्जवळ । भाव चित्ती धरोनी ।
त्या बदरफळाप्रती । त्वा सेविले रमापती ।।
रामायणी त्वदीय कीर्ती । ही गायली वाल्मिके ।।
जटायुनळनीळअंगदा । त्वा तारिले गोविंदा ।
महाबळीस आनंद कंदा । केलेस की रे चिरायु ।।
निजनाम महिमा अद्भुत ।दाविला तु जगतात ।
शिळारामनामांकीत । तरत्यख झाल्या सागरी ।
लंका घेतली वानरा हाती । ऐसा तु प्रतापज्योती ।।
हे रामचंद्रा रघुपती । माझी उपेक्षा करू नको ।
नंदगृही नंदनंदना । अगम्य लीला नारायणा ।
केल्यास गोकुळवृंदावना । गोपगोपी उद्धराया ।।
श्री यशोदा नंदराणी । करीता संकष्टीव्रत जाणी ।
तुच गणानाथा होवुन । मोदक अवघे भक्षिले ।।
जननीचा मोह हरावया । मुख पसरून देवराय ।
विश्वरुप दाविले ते ठाया । यशोदेसी विठ्ठले ।।
कालिया मर्दियला यमुना तिरी । करनखाग्री धरली गिरी
पेंद्याची बुरशी भाकर । परमादरे सेविलीस ।।
धेनुवत्स गोपगण । हरण करीता चतुरानन ।
दुसरे तैसेच निर्माण । केले आपल्या मायेने ।।
हमामा घालुध हुंबरी । रंजविल्या व्रजसुंदरी ।
कु़जवनाभितरी । षण्मासीची करुनी निशा ।।
भीमार्जुन युधिष्टिर । जे पंडुराजाचे कचमार ।
त्यांचे साह्य निरंतर । केलेस की कमलनाभा ।।
द्रौपदी पांडवांची कांता। भीष्मशिबिराप्रती जाता ।
पादरक्षा घेवुन अनंता । गडी तियेचा झालासी ।।
सांडुन पंचपक्वान । विदुराचे सेविलेत्रकदान्न
तु भक्तवत्सल दयाघन । श्रीमुरारी पुरुषोत्तमा ।।
ध्रव स्थापिला अढळपदा । तु परम उदार गोविंदा ।।
भक्तांच्या वारीस आपदा । दर्शनभावे श्रीहरी ।।
खजामीळ पापराशी । त्वा उध्दरिल्या ऋषिकेशी ।
सुवर्णपुरी सुदाम्यासी । दिधलीस नारायणा ।।
अपरोक्षज्ञानभांडार । उद्ववादिधले साचार ।
मुळ येता अक्रुर । मथुरे गेलास अधोक्षजा ।।
नाना मते नाना पंथ । जरी जगती अस्तित्वात ।
परी अवघ्यांचे.सार सत्य । एक तुच अससी की ।
निजभक्तांच्या संसरक्षणा । नाना रूपे कमल वदना ।
धारण करुन मनकामना । पूर्ण.केल्यास तयांच्या ।।
ज्यांना संमत शैव मत । ते तूज म्हणती.उमनाथ ।
वैष्णव वदती लक्ष्मीकांत । यवन इलाही बोलती ।
चष्मे जरी भिन्न भिन्न । परी प्रकाशी न फरक जाण ।।
तैसा तु रुक्मिणीरमण । वंद सेव्य सकलासी ।
क्षेत्रे अपार भूमिवरी । परी अघ्या ठिकाणी तु हरी ।
विश्वनाथ होवुन । काशीपुरी पूजा घेसी भक्तांच्या ।।
तूच ॐकार केदार । सोमनाथ सर्वेश्वर ।
त्र्यंबकराज कर्पूरगौर । घृष्णेश्वर तुच पै ।।
महंकाल कालातीत । तू मलिल्कार्जून नागनाथ ।
वैद्यानाथ गिरीजाकांत । गोकर्ण रामेश्वर तुच पै ।।
अमृतवाहिनीचे तीर । तु मोहीनिराज निर्धारी ।।
ज्ञानेश्वरांची ज्ञानेश्वरी । निजकृपये पूर्ण केलीस ।
अयोध्या गोकुळ वृंदावनी । तुच अससी चक्रपाणी ।
आलास देवा द्वारकूहुनी । डाकुरी भक्ताकारणे ।।
भिलवडी करवीर ओंदुबर । माहुर वाडी गाणगापुर ।
येथे अत्रीचा होऊन कुमर । निजभक्तांना भेटसी ।।
मैलार मालेगाव जेजुरी । माया कांची व्यंकटगिरी ।
ऐशा क्षेत्रा तूच हरी । वससी अनंत रुपानी ।।
आब्रम्हस्तंभापर्यंत । तूच एक रुक्मिणीकांत ।
तुच सगुणगुणातीत । मायाबापा विठ्ठला ।।
घटटाच्या ठिकाणी । तुझे अस्तित्व चक्रपाणी ।
तूच अनंत होऊनी ।जग आणीले आकार ।।
जडमूढ जीवा कारण । तू देवा झालीस सगणु ।
अनंत लीला दावुन । निजभक्तीसी लाविसी ।।
ते हे रुपडे मनोहर । गळाघवघवीत तुळसीहार ।
सर्वांगश्यामसुंदर । कटी कर धरियेले ।।
पायतळा शोभते विट । वरी आपण उभा नीट ।
बहु आतुरते पाहे वाट । आपुल्या भक्तवरांची ।।
कासे पीत पितांबर । मस्तकी शोभे मुगुठ थोर ।
दृष्टी गोजिरी निसाग्र । भाली कस्तुरे विराजिते ।।
पुष्पहार नाना जाती । आपाद देवा तुझ्या रुळती ।
सन्मुख उभा मारुती । कर संपुटे जोडुन ।।
पुंडलिके उपकार केला । म्हणुन तुझा लाभ झाला ।
त्या पंढरी क्षेत्रा भला । पांडुरंगे विठ्ठाबाई ।
जयदेवाचियासाठी । वृंदावनी तू जगजेठी ।
प्रगटोनिया उठा उठी । तदीय कांता जिवविली ।।
कबिराचा वेणुन शेला । त्वा बाजारी वोपिला
दर्शन तुलसीदासल । दिधले र मरूपानज ।।
जनाबाईचे दळण दळिले ।नामदेवगृह शाकारिले ।।
पंतदामाजीस्तव भले । धरिले रुप महाराचे ।।
निवृत्ती ज्ञानेश सोपान । तुझे भक्त निर्वाण ।
तूच एख पतितपावन । जगत्त्रयी विठ्ला ।।
मिराबाईस देता विष । ते तु सेविलेस श्रीनिवास ।
साह्य केलेस विशेष । भक्त चोख्याचे नारायणा ।
जुनागडीचा नरसी मेहेता । नागर ब्राम्हण तत्वता ।।
त्याचा मुलीसआहेर नेता । तुच झाला पांडुरंगा ।।
पिपाजी नानक सुरदास तुझ आवडती विशेष ।।
सजीव केले कमालास । आपूल्या कृपाप्रसादे ।।
तेरढोकीचा कुंभार । भक्तगोरोबा महाथोर ।
त्या कीर्तने.फुटती कर । थोटेपण हरपले ।।
न कळता मांजरिची । पिले आव्यात जळाली साची ।
तयी राखा कुंभाराची । बाणी राखीली दिनबंधो ।
बैसोनिया माळ्यावरी । पाखरे राखिले श्रीहरी ।
अरण्यग्रामाभितरी । भक्त सावत्या कारणे ।
गुरुडावरी बैसुन । लहुळी केलेस प्रयाण ।
ज्ञान कथोन समाधान । केलेस कुर्मदासाचे ।।
तुकाबाचे अभंगासी । रक्षिले.इ़द्रायणीसी ।
साधू शेख महंमदास । श्रीपुरी तु.भेटलास ।।
कान्होपात्रा भजन करीता । त्वा उद्धरियले अनंता ।
धामणगावचे बोधल्या करीता । अनंत लीला केल्यास ।।
भक्त संतोबा पवार । यात्रेस येता साचार ।
चंद्रभागेस आला पुर । तयी मगर झालासी ।।
ऐशा.अनंत भक्तांप्रती । त्वा तारिले श्रीपती ।
तुज वानिता.निश्चति । वेद चार ही भागले ।
पार तुझ्या स्वरुपाचा । कोणाही न लागला साचा ।
मग तेथे.दासगणुचा। पाड काय अधोक्षजा ।।
हे कमलनाभा । हे कमलाकांता मनमोहना ।
कालिया कालमर्दना । कारुण्यसिंधु केशवा ।।
गोपिप्रिय गोपरंजना । गोकुलवासी दयाघना ।
गोवर्धनोद्धारणा । गोरक्षका गोविंदा ।।
हे शेषशयना श्रीधरा । सर्वसाक्षीसर्वेश्वरा ।
सर्वाद्या श्यामसुंदरा । क्षीराब्धीवासा जगत्पती ।।
हे.पंढरीषा पांडुरंगा । पापमोचना प्रपतुंगा ।
पांडप्रिया श्रीरंगा । पाठ माझी.राखणे ।।
तू जगद्वंद्य जगदाधार । तू जगच्चालक जानकीवर ।
अजातशत्रु प्रियकर । हे आधोक्षजा तुच की ।।
हे पांडुंरंगे विठ्ठाबाई । अंत माझा मुळी न पाही
निज चरणी ठाव देई । ह्या अनाथ गणुकारणे ।।
जननी जनक त्राता पाता । तुच एक पंढरीनाथा ।
ॐकारुपा अनंता । पाय दावी मजलागी ।।
तुझे कराया पूजन । साहित्य आणु कुठुन ।
तूझ्या व्याप्ती वाचुन । वस्तु नुरली नारायण ।।
आता हे घननीळ । प्रेमाश्रु माझे.हेचि जल ।
तेणे तव पदे सोज्जवळ । प्रक्षालीन पांडुरंगा ।।
चंदन माझी येथे भक्ती । ती तुज लावितो रमापती ।
मन्मरुप सुमनाप्रती । मान्य करी रे गोविंदा ।।
मायेचा दावितो धूप । मोहरुप जाण दिप ।
क्रोधा कर्पुर साक्षेप । जाळुन तूज ओवाळितो ।
त्वन्नाम हे पक्वान्न । त्याचा दावितो नैवैद्य जाण ।
तो सेवोनी तुष्टमान । व्हावे तुवा पांडुरंगा ।।
प्रार्थनापूर्वक नमस्कार । तुज मी करतो वरचेवर ।
करी करुणेची पाखर । देवाधिदेवा मजवरी ।
माझी इच्छा पुरविणे । अशक्य नाही तुज कारणे ।
दारी मी घेतले धरणे । आता परते लोटु नको ।।
पापा ताप आणि दैन्य । माझे करा अवघे हरण ।
चिंतातुर माझे मन । न राहो देवा कदापि ।।
सदा असावी आनंदी वृत्ती । भजनी तुझ्या राहो प्रीती ।
क्लेश नुपजे कदा चित्ती । कवणाचाही पांडुरंगे ।।
नरदेहासी येवुनिया । जावो न तुझा दास वाया ।
धावण्याधाव पंढरीराया । निष्ठुर कदा होवु नको ।
जे जे माझे भाषण । ते ते देवा तुझे भजन ।
तैसे हिंडणे फिरणे जाण । प्रदक्षणा माया बापा ।।
मी हिन दीन अज्ञानी । परी संग्रहा ठेवी चक्रपाणी ।
तुझ्या पदरी बांधलो जाणी । आता न बरे वाईट म्हणे ।।
माझे.काही अशुभ होता । तुझे नाव जाईल समर्था ।
पांडुरंगा रुक्मिणकांता । याचा विचार करावा ।।
लेकराची अवघी आळ । माता पुरवितो तत्काळ ।
तैसा तू हे घननीळ । कोड माझे पुरविते हो ।
सज्जानांचा उध्दार । केल्या न नवल साचार ।।
मजसारिखा पापागर । उध्दरिल्या होय कीर्ती
तू धरिले नामाभिधान । आपणसी पतितपावन ।
याचे करुनि स्मरण । उध्दार करा लवलाही ।।
देवा तुझे.करता स्मरण । नारदतुंबरे धरिले मौन ।
शेष ही भागला जाण । सहस्त्रमुखे असुन ।।
ऐसा तू अनिर्वाचच्य अचिंतन । सर्वसाक्षी रुक्मिणीकांत ।
सर्वाद्य सर्वाततीत । ॐ नमोजी विठ्ठला
हे सर्वश्वरा गुणाधामा । हे महामंगला पुर्ण कामा ।
संतजनांच्या विश्रामा । पांडुरंगा माझे आई ।।
या स्तोत्रास देई वर । की जो पठण करील निरंतर ।।
त्याचे करावे.त्रिताप दुर । सगुणभेटी देऊनिया ।
स्तोत्र भावे वाचिता नित्य । बध्दही होतील मुक्त ।।
धनहीन श्रीमंत होतील । विठ्ठल कृपेने ।
निपुत्रिकासी संतान । होईल याचे.केल्या पठण
भावे करिता संरक्षण । भूतबाधा निमेल पै ।।
आरोग्य होईल रोगियासी । हे पांडुरंग स्तोत्र जपल्यास ।
अल्पायु जीवासी । शतायुत्व होईल
हे स्तोत्र केवळ पंढरी । वर्ण्य विषय हा श्रीहरी
उभा अक्षर विटेवर । पद्यरचना ही चंद्रभागा ।।
पारायण हीच वारी । करा अत्यादरे निर्धारी ।
भक्तिपताका स्कंधावरी । घेवुनिया भाविक हो ।
निश्चय हा पुंडलिक । भेटवीर वैकुंठ नायक ।
या अवघ्यासी हा भाक । समर्थ साईबांबांची ।
साधारणानामा संवत्सरी । शके अठराशे बत्तिसांतरी ।
श्रावणमासी सोमवारी । वद्य पक्षाचे दशमीस ।
पूर्ण झाले हे स्तोत्र । महक्षेत्र पंढरीत ।।
दामु नामेमदीय छात्र । लेखक यासी झाला ।।
स्वस्ति श्री पाडुंरंगस्तोत्र । भावे वाचितो भाविक भक्त ।।
त्यांचे अवघे पुरोत हेत । हे ची इच्छी दासगणु ।
श्रीरुक्मिणीपांडुरंगार्पणामस्तु ।। शंभु भवतू ।। श्रीरस्तु ।।
पुंडलिकवरदा हरि विठ्ठल । सीताकांत स्मरण जयजयराम
नमःपर्वतीपते हरहरमहादेव ।।
।। श्रीकृर्ष्णापणमस्तु ।।
॥ इति श्री पांडुरंग स्तोत्र सम्पूर्णम् ॥
मुख्य विशेषताएँ (Key Features):
- भगवान विष्णु के दशावतारों का संक्षिप्त वर्णन
- भक्तों की भक्ति पर भगवान की कृपा की कहानियाँ
- संतों और भक्तों के प्रति भगवान की करुणा का भावपूर्ण चित्रण
- श्री विट्ठल की अखंड कृपा का अनुभव कराती हर पंक्ति
पाठ का लाभ (The benefits of the lesson):
- श्री पांडुरंग स्तोत्र का नित्य पाठ करने से पापों का क्षय होता है।
- मानसिक शांति, आध्यात्मिक प्रगति और ईश्वर कृपा प्राप्त होती है।
- रोग, शोक, दरिद्रता और भय दूर होते हैं।
- असाध्य रोग, भूतबाधा तथा गृहदोष का नाश होता है।
शुभ पाठ समय (Good reading time):
- प्रातःकाल या संध्याकाल में स्नान करके, स्वच्छ स्थान पर बैठकर शांत मन से पाठ करना उत्तम माना गया है।
- विशेषकर आषाढ़ी एकादशी, कार्तिक मास, या सोमवार के दिन पाठ करने से विशेष पुण्य मिलता है।
Please follow and like us:
2
20
20
